Giữa cái nắng gay gắt của vùng đất Nam Khánh Hòa, dòng sông Cái vẫn âm thầm chảy, mang theo nguồn sống cho hàng ngàn mẫu ruộng nhờ một công trình thủy lợi cổ xưa. Đó là đập Nha Trinh (xã Phước Hậu) – công trình bằng đá và chà bổi đã tồn tại gần 9 thế kỷ, minh chứng cho tầm nhìn vượt thời đại của người Chăm xưa trong nghệ thuật dẫn thủy nhập điền.

Nằm vắt mình qua dòng sông Dinh (sông Cái), đập Nha Trinh hiện ra với vẻ trầm mặc, cổ kính nhưng đầy uy lực. Nhìn từ xa, con đập dài 385m, cao 5m và rộng 3m này trông như một chiến lũy đá kiên cố.

Hình ảnh Đập Nha Trinh huyền thoại của ánh hoàng hôn giữa đôi bờ sông Dinh_ảnh internet

Được xây dựng vào thế kỷ 12 dưới thời vua Pô Klong Garai, công trình này là minh chứng cho tài năng trị thủy của người Chăm cổ. Bằng phương pháp dẫn thủy nhập điền, hệ thống đã đưa nước về tưới tiêu cho cả một vùng đất bán hoang mạc khô cằn. Điều đáng chú ý là công trình ấy được kiến tạo hoàn toàn bằng phương pháp thủ công: chỉ dùng đá hộc xếp chồng lên nhau và gia cố bằng chà bổi.

Thế nhưng, chính cấu trúc tưởng chừng đơn giản ấy lại ẩn chứa một tư duy kỹ thuật đáng kinh ngạc. Suốt gần 900 năm, dù bao mùa lũ dữ đổ về từ thượng nguồn, đập Nha Trinh vẫn đứng vững, điều tiết dòng nước để tưới mát cho những cánh đồng khô hạn vùng Nam Khánh Hòa.

                Hồ nước của đập như tấm gương soi của tự nhiên, phản chiếu mây trời giữ trọn cả bầu trời trong xanh vào lòng nước_ảnh internet

Theo các tài liệu lịch sử, năm 1889, các kỹ sư người Pháp hoài nghi về độ bền của con đập đá xếp nên quyết định dịch chuyển vị trí xây đập lên phía thượng nguồn khoảng 50m, thay thế bằng bê tông cốt thép hiện đại. Tuy nhiên, chỉ một năm sau, cơn lũ dữ đã cuốn trôi hoàn toàn công trình mới, chỉ còn lại phần khung.

Thất bại này buộc người Pháp phải nhìn nhận lại giá trị của đập Nha Trinh, quay lại tu bổ hệ thống kênh rạch cũ và gia cố thêm bê tông. Dù trải qua nhiều đợt trùng tu, điều khiến các chuyên gia thủy lợi ngày nay phải thán phục là phần nền cốt bằng đá từ thế kỷ 12 vẫn đứng vững nguyên vẹn dưới dòng nước xiết.

Ngày nay, đập Nha Trinh không chỉ là di sản văn hóa thu hút du khách mà vẫn đang thực hiện sứ mệnh kinh tế quan trọng. Công trình tiếp tục đóng vai trò điều tiết, cung cấp nguồn nước tưới tiêu cho nông nghiệp địa phương, góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho cả vùng.

Đập Nha Trinh – xã Phước Hậu, tỉnh Khánh Hòa

Vượt qua quy luật thời gian, đập Nha Trinh là minh chứng cho sự hòa hợp giữa sáng tạo của con người và tự nhiên. Bài học "thuận thiên" và kinh nghiệm dẫn thủy nhập điền từ gần 900 năm trước của tiền nhân vẫn còn nguyên giá trị đối với hậu thế.

Với những câu chuyện lịch sử độc đáo cùng cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, trong lành của đôi bờ sông Dinh, đập Nha Trinh hứa hẹn mang đến cho du khách một trải nghiệm khó quên khi đặt chân đến vùng đất Phước Hậu.

Nguyễn Thị Hoàng
Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Phước Hậu